De Buitenwereld (Zintuigen & Omgeving): Hoe de wereld ons kaapt

In het vorige artikel hadden we het over ons 'innerlijke huis' met de honderden open ramen en deuren. Onze vijf zintuigen zijn de vensters waardoor de buitenwereld bij ons binnenkomt. Wat we ons vaak niet beseffen, is hoeveel signalen dat op ieder gegeven moment zijn. Als we ons de hele dag bewust zouden zijn van al die duizenden prikkels, zouden we simpelweg niet kunnen functioneren.

Gelukkig hebben we een prachtig en uiterst geavanceerd orgaan: ons verstand. Onze hersenen filteren deze gigantische vrachtlading aan informatie dag en nacht voor ons en verdelen dit in bewuste en onbewuste processen. Zonder dit vernuftige systeem zouden we nooit complexe taken kunnen leren zoals lopen, fietsen, blindtypen of koken met een scherp koksmes.

Al deze handelingen beginnen langzaam en vragen in het begin al onze aandacht. Maar door repetitie en het maken van foutjes slaan onze hersenen dit op als een automatisch patroon. We trainen ons verstand om bewuste handelingen onbewust te kunnen uitvoeren. Denk maar eens terug aan je allereerste rijles; ik zou er niet aan moeten denken dat we nog steeds zo bedachtzaam achter het stuur moesten zitten. Omdat ons verstand dit nu automatisch regelt, hebben we de ruimte om op de weg te letten. Onze bewuste hersenen komen pas weer om de hoek kijken als er iets gebeurt wat ons triggert.

De Schrikreactie: Biologie vs. Emotie

Stel, er steekt ineens een voetganger zonder te kijken de straat over. Je schrikt en reageert direct: je trapt de rem in of rukt aan het stuur, afhankelijk van wat er als eerste in je opkomt. Dit is een automatische schrikreactie. Je getrainde geheugen zet beelden direct om in handelingen. Een ervaren bestuurder weet instinctief wat hij moet doen en lost de situatie op.

Maar direct na die biologische reddingsactie gebeurt er vaak iets anders: er komen emoties naar boven. Afhankelijk van wie je bent, uit zich dat bijvoorbeeld in een boos handgebaar naar de voetganger—een directe reactie vanuit frustratie en onmacht.

Wat ik hiermee wil laten zien, is hoe ons verstand werkt. Als we te weinig bewustzijn hebben, schieten we direct door van de nuttige, automatische handeling (remmen) naar automatisch emotioneel gedrag (boos worden). Dit is de automatische piloot waar we het eerder over hadden. Automatisch handelen is dus een zegen, mits we bewust blijven kijken naar wát we doen. De schrikreactie van de bestuurder redt het leven van de voetganger, maar de emotie die daarop volgt, creëert direct negativiteit.

Het perspectief van de ander

Laten we eens naar de andere kant van de voorruit kijken: de voetganger. Ook hij schrok zich kapot. Zijn gevaarlijke handeling gebeurde onbewust, omdat hij volledig was afgeleid door zijn eigen gedachten. Hij had namelijk net te horen gekregen dat het bedrijf waar hij werkt failliet is gegaan. Terwijl hij verdwaald in die pijnlijke gedachten over de straat loopt en schrikt van de auto, ziet hij de bestuurder een boos handsignaal geven.

De voetganger weet dat hij fout zat, maar door de combinatie van het nieuws, de schrik én het boze handgebaar, slaat zijn verstand dit moment diep op. Hij registreert onbewust dat de bestuurder in een grijze stationwagen reed. De opvolgende dagen ervaart de voetganger plotseling angst zodra hij een grijze stationwagen ziet rijden. Zijn verstand heeft een koppeling gemaakt: grijze stationwagen is gelijk aan gevaar en ruzie.

Dit voorbeeld laat zien dat alles een reden heeft en dat situaties vaak heel anders in elkaar zitten dan we op het eerste gezicht aannemen. Als we niet bewust met onze emoties omgaan, veranderen ze vliegensvlug in boosheid of irritatie. Er volgt een reactie die wellicht nooit had plaatsgevonden als we De Pauze hadden toegepast.

De Vecht-of-vluchtreactie: Vroeger en Nu

Om te begrijpen waarom ons verstand dit doet, moeten we kijken naar de oeroude vecht-of-vluchtreactie. Dit is geen excuus voor ons gedrag, maar het verklaart wel waarom we zo snel onbewust reageren.

In de oertijd ging overleven puur over de vraag: ben ik de jager of het voedsel? Ons verstand werd uitgerust met een prachtig alarmsysteem. Hoorden we een vreemd geluid in de bosjes, dan pompte ons hart direct bloed naar de spieren en stonden we op scherp. Afhankelijk van de situatie gingen we vechten of renden we voor ons leven. Een automatische overlevingsstand.

In ons huidige, moderne bestaan is dat fysieke gevaar er nauwelijks meer, maar ons verstand gebruikt nog exact hetzelfde alarmsysteem. Het nadeel hiervan is dat we tegenwoordig chronisch 'aan' staan. De echte rustmomenten zijn zeldzaam. Genieten van de stilte, luisteren naar de wind of kijken naar een vogeltje is niet voor iedereen meer vanzelfsprekend. En als we al proberen te genieten van de natuur, wordt die rust al snel verstoord door geluiden die we liever niet horen: een blaffende hond, een vliegtuig dat overvliegt, of een telefoon die trilt.

Op zo'n moment laten onze gedachten ons niet met rust. Het verstand herkent het ongewenste geluid als een 'bedreiging' en schiet in de overlevingsstand. Het wil de situatie direct veranderen. Als je je hier niet bewust van bent, wordt je focus volledig gekaapt door deze actieve gedachten. Je gaat je verzetten tegen het geluid, raakt geïrriteerd en de emoties bouwen zich op. Waar jij als mens de meeste waarde aan hecht—of waar je juist absoluut niets mee te maken wilt hebben—daar schiet je bewustwording automatisch naartoe. Je verstand focust zich erop en voor je het weet, word je meegesleurd door de stroom.

De Energie van de Omgeving

Buiten de tastbare zintuigen zoals horen en zien, vangt ons systeem ook pure energieën op. Zoals ik in het eerste artikel schreef, werkt ons lichaam met signalen en pulsen die informatie door ons hele lijf sturen. Om te begrijpen hoe gevoelig we zijn voor de energie van een ruimte of omgeving, schets ik twee situaties:

1. De Begrafenis: Je gaat mee naar de begrafenis van een verre kennis. Je kende de persoon zelf nauwelijks, maar uit respect voor je ouders ga je mee. Je stapt er met een volstrekt neutraal gevoel naartoe. Eenmaal binnen voel je je echter met de minuut somberder worden. Zonder aanwijsbare reden springen de tranen in je ogen. Wat je hier ervaart, is de pure droefheid van de ruimte die jouw emotionele gesteldheid binnendringt.
2. De Verjaardag: Je hebt een slechte nacht gehad, je energie is laag en je humeur zit onder het vriespunt. Je moet 's middags naar de verjaardag van de vriend van je nichtje. Je kent er bijna niemand en de zin is ver te zoeken. Bij de voordeur spreek je met jezelf af dat je maar heel even blijft. Maar zodra je binnenstapt, hangt er een ontzettend vrolijke, warme sfeer. Hoewel je nog niemand hebt gesproken, voel je jezelf met de minuut opleven. Je innerlijke dimmer wordt omhoog gedraaid.

In beide gevallen word je rechtstreeks beïnvloed door de onzichtbare energie van een ruimte vol mensen. Soms betreden we zelfs een kamer waar de mensen al weg zijn, maar waar de spanning van een net gevoerde discussie nog tastbaar in de lucht hangt. We hoeven dit niet altijd met ons verstand te begrijpen; we hoeven er alleen maar bewust van te worden.

Jouw Pauzemoment: Word de Waarnemer van je Omgeving

Ons verstand is een prachtig instrument dat ons helpt navigeren, maar het heeft de neiging om onbewust de kleur van de omgeving aan te nemen. Vandaag gaan we oefenen met het openzetten van de ramen, zonder de storm direct naar binnen te trekken.

Neem vandaag eens de tijd voor de volgende reflectie:

• Stap 1: Merk de sfeer op. Als je vandaag een ruimte binnenstapt (je kantoor, de huiskamer, een winkel), neem dan direct bij de deur 3 seconden De Pauze. Wat voel je? Is de sfeer gehaast, gezellig, gespannen of rustig?
• Stap 2: Check je eigen dimmer. Voel hoe deze sfeer binnenkomt in jouw lichaam. Begint je verstand direct mee te draaien met de hectiek of de gezelligheid? Schiet je in het verzet, of bloei je op?
• Stap 3: Kies je antwoord. Probeer de sfeer simpelweg waar te nemen, zoals je kijkt naar een stromende beek. Kun je in de ruimte aanwezig zijn zonder dat je verstand de controle overneemt?

Door de buitenwereld te observeren in plaats van te absorberen, blijf jij de waarnemer in eigen huis.

Tot snel!

Met liefdevolle groet,

Johnny