Bewustzijn: Het einde van de automatische piloot

Als je me een paar jaar geleden had gevraagd wat het woord 'bewustzijn' betekende, had ik dat zwaar onderschat. Natuurlijk kende ik begrippen als emoties en gedachten wel, maar ik bekeek ze veel te oppervlakkig. Ik had geen flauw idee hoe diep de betekenis en de impact van deze woorden werkelijk kunnen zijn.

Mijn leven speelde zich destijds volledig af op de automatische piloot. Hoewel ik me wel bewust was van mijn emoties, reageerde ik er altijd direct en instinctief op. Kwetste jij mij? Dan kwetste ik jou direct terug. Dat was de automatische reactie. Maar achteraf bleef ik bijna altijd achter met een knagend schuldgevoel. Mensen pijn doen deed mij namelijk ook pijn, al begreep ik toen vaak niet waarom.

Om die pijn en de gebeurtenis te verwerken, ging ik er vervolgens met anderen over praten. Ik bleef maar herhalen wat die persoon wel niet tegen mij had gezegd of gedaan. De ander reageerde daar dan weer op met zijn of haar eigen mening. Voor je het weet, creëer je een emotionele cocktail waarmee je jezelf ontzettend ongelukkig kunt maken — zolang je er maar genoeg van blijft drinken.

Als je het zo zwart-op-wit leest, lijkt de oorzaak (en dus ook de oplossing) vrij eenvoudig te vinden. Toch vergt dat een belangrijk inzicht, gevangen in het woord dat inmiddels mijn absolute favoriet is: Bewustzijn.

We hebben allemaal te maken met verschillende vormen van bewustzijn. Je kunt ze opdelen in:

• Onze vijf zintuigen (de wereld om ons heen)
• Gedachten
• Gevoelens
• Emoties
• Energieën

In de komende artikelen gaan we uitgebreid en individueel op elk van deze vijf vormen in. Voor nu wil ik me focussen op de dynamiek waar we — zeker in het begin van deze reis — het meest mee te maken krijgen.

De automatische piloot

Zoals ik al schreef, leefde ik lange tijd op de automatische piloot. Nu hebben veel woorden meerdere invalshoeken. Een vaste ochtendroutine is bijvoorbeeld heel fijn om niets te vergeten rondom voeding en verzorging. Maar wanneer ik spreek over de automatische piloot, bedoel ik hoe we omgaan met onze gedachten, emoties en energieën.

Het verraderlijke is: je komt er vaak pas achter dat je in rondjes blijft lopen als je vastloopt. Je merkt het pas wanneer je écht gaat luisteren naar de mensen die dicht bij je staan, of wanneer je de tijd neemt voor zelfreflectie. Zolang je niet doorhebt dat je op de automatische piloot leeft, voelt het alsof het leven er alles aan doet om je te laten struikelen. Het lijkt alsof de wereld zich tegen je keert, of alsof geluk simpelweg niet voor jou is weggelegd. Dat laatste gevoel zal heel herkenbaar zijn voor iedereen die al heel wat rondjes heeft gelopen.

Rondjes lopen in een neerwaartse spiraal

Er zijn fases in mijn leven geweest waarin ik telkens weer in dezelfde valkuilen stapte. Denk maar aan de periode waarin ik in mijn eentje verantwoordelijk was voor de ICT van drie bedrijfsvestigingen. De druk werd ondragelijk omdat er simpelweg te weinig uren in een dag zaten. Mijn agenda en planning werkten voor geen meter: collega's liepen continu binnen met vragen, de telefoon bleef maar gaan en tussendoor moesten er acute storingen worden opgelost.

Het was een spiraal die me steeds dieper naar beneden trok. De druk op mijn gedachten en emoties steeg tot een kookpunt, terwijl mijn innerlijke energie met de dag daalde.

Als ik toen De Pauze had gekend, had ik op dat moment anders kunnen handelen. (En dan heb ik het niet eens over hoe ik mijn werk anders had moeten inrichten, maar puur over hoe ik met mezelf omging). Wat ik destijds deed, was puur reageren vanuit rauwe emotie. Mijn gedachten — of beter gezegd: mijn ego — begonnen steeds harder en sneller tegen me te praten. En geloof me, dat waren geen positieve praatjes.

De neerwaartse spiraal die begon bij de werkdruk, werd in een stroomversnelling gebracht door mijn eigen ego en de opgebouwde emoties. Ik balanceerde op het randje van een burn-out. De zin in het leven was nog maar een heel klein, flakkerend vlammetje. Dat was het moment dat ik dacht: Waar doe ik dit eigenlijk allemaal voor? Is dit nou wat men leven noemt? Pas vanaf dat dieptepunt begon ik me langzaam bewust te worden van wat er werkelijk met me gebeurde. En daar begint de verandering: bij het opmerken. Bewustwording is immers al het allergrootste deel van de oplossing.

Onthoud dus: telkens dezelfde rondjes blijven lopen, mondt uiteindelijk uit in een neerwaartse spiraal.

De Dimmer van je Energie

Wat heeft energie te maken met bewustzijn? Zoals ik in het openingsartikel schreef, leeft en werkt ons lichaam op energie. Of het nu gaat om de voeding die je tot je neemt, de zenuwprikkels naar je hersenen, of de beelden die via elektrische signalen door je brein worden geregistreerd. Je mag het woord 'energie' hier in de breedste zin van het woord opvatten.

Een heel herkenbaar voorbeeld van deze energie is hoe snel onze gemoedstoestand kan omslaan. Iemand zegt iets wat we niet leuk vinden, en binnen een paar seconden is onze hele staat van zijn negatief beïnvloed. Maar gelukkig werkt het andersom precies hetzelfde.

Je kunt je staat van zijn vergelijken met een lamp die bediend wordt door een dimmer. Als we ons goed voelen, kunnen we de hele wereld aan. We stralen, genieten en beïnvloeden iedereen om ons heen positief. Het is net als een goede cabaretier: je lacht automatisch mee, of dat nu door de grap komt of door de persoon naast je die helemaal slap ligt van het lachen. Energie is aanstekelijk.

We weten helaas ook hoe het voelt als die innerlijke dimmer bijna helemaal wordt teruggedraaid. Hoe we die dimmer juist weer vol open kunnen zetten, is precies de reden waarom ik ben gaan schrijven. Betekent dit dat de dimmer nooit meer omlaag zal gaan? Zeker wel. We hebben een prachtig lichaam en verschillende bewustzijnsvormen. Juist het ervaren van alles om ons heen is wat het leven waardevol maakt — hoe droevig of hartbrekend het soms ook kan zijn. Uiteindelijk gaan we inzien dat we van al die ervaringen sterker worden, omdat we er een diepere betekenis in gaan vinden. Hoe jij die energie vervolgens wilt uiten, ligt uiteindelijk helemaal aan jezelf.

Voor nu laat ik het hierbij. In de volgende artikelen gaan we hier nog uitgebreid op terugkomen en zoeken we samen de diepte op.

Mocht er iets niet duidelijk zijn, of heb je het gevoel dat een bepaald punt nog wat meer toelichting nodig heeft? Laat het me dan gerust weten in de reacties. Ik sta altijd open voor opbouwende kritiek. Schrijven is een heel nieuw deel van mijn eigen reis, en het ligt mijlenver af van de technische werkzaamheden die ik in mijn dagelijks leven uitvoer.

Jouw Pauzemoment: Stap van de automatische piloot

Nu je mijn verhaal hebt gelezen, wil ik je uitnodigen om eens naar je eigen dag te kijken. De automatische piloot is herkenbaar voor ons allemaal, maar door er bewust naar te kijken, herwinnen we de controle over onze eigen innerlijke dimmer.

Neem vandaag eens de tijd voor deze drie stappen:

• Stap 1: Zoek het moment. Denk eens terug aan de afgelopen 24 uur. Is er een specifiek moment geweest dat niet liep zoals je wilde? Een moment dat een prikkelbare emotie, frustratie of een onrustig gevoel bij je achterliet? (Bijvoorbeeld in het verkeer, door een opmerking van een collega, of tijdens een reactie thuis).
• Stap 2: Schrijf het op. Beschrijf voor jezelf kort en ongezouten wat er precies gebeurde en hoe je op dat moment reageerde.
• Stap 3: Pas De Pauze toe. Als je nu, met de kennis van vandaag, die 2 à 3 seconden pauze had genomen vóórdat je reageerde... Wat had je dan anders willen doen? Hoe had je willen 'antwoorden' in plaats van automatisch te 'reageren'?

Je hoeft deze antwoorden met niemand te delen; dit is jouw persoonlijke spiegel. Maar mocht je een inzicht hebben gekregen dat je wél wilt delen, laat dan gerust een reactie achter. We leren immers ook van elkaars reis.

Tot snel!

Met liefdevolle groet,

Johnny