De Anatomie van de Blokkade

Wat is een Samskara en hoe onverwerkte gevoelens zich opslaan als spanning in het lichaam.

Zoals we in een eerder artikel hebben kunnen lezen, is een Samskara een energetische blokkade. We hebben toen ook gezien dat het aantal van deze blokkades niet direct bepaalt hoe jij je op een dag voelt. We kunnen er in ons systeem ontzettend veel met ons meedragen en ons toch redelijk tot goed door de dag heen manoeuvreren. Het kan zelfs zo zijn dat we er dagen of weken achter elkaar helemaal geen last van hebben. We vergeten dan simpelweg dat we ooit tegen emotionele muurtjes zijn aangelopen, totdat het onverwacht weer gebeurt. Juist daarom noem ik het manoeuvreren.

Hoe werkt dat in een schijnbaar 'goede' tijd? Laten we zeggen dat de grote zomervakantie is aangebroken. Op de werkvloer neemt de dagelijkse werkdruk vaak juist flink toe door een gebrek aan personeel. En toch staat de diepere communicatie tussen mensen op een laag pitje; we laten de echt grote, zwaardere issues bewust even liggen tot het moment dat iedereen weer terug is en er meer ruimte voor is. Dit zijn van die fases in het jaar waarin we—ondanks de hectiek van de onderbezetting—tijdelijk vergeten dat we diepere innerlijke problemen hebben. De grote triggers blijven uit, waardoor de blokkades niet weg zijn, maar simpelweg liggen te slapen in de archiefkast.

Echte professionals in het ontwijken

Alles wat leeft, wil van nature een zo goed en makkelijk mogelijk bestaan leiden. Waarom zou een mens of dier immers voor zijn plezier willen lijden? Maar wij mensen zijn gaandeweg ook een beetje bang geworden. Bang geworden of bang gemaakt—dat maakt onder de streep niet eens zoveel uit. Angst is een van de krachtigste mechanismen die er bestaan, en het wordt al duizenden jaren gebruikt om mens en dier in bedwang te houden.

De meesten van ons zijn hier ook mee opgegroeid. Denk maar eens terug aan je jeugdjaren: de angst voor een klasgenootje, een strenge docent, een boze ouder, of simpelweg angst voor een wesp. Dit zijn tastbare situaties. Maar wat dacht je van de diepere angsten? De angst voor onze eigen heftige emoties, voor donkere gedachten, of de angst voor de dood?

Ik vertel dit niet om de sfeer omlaag te trekken met sombere woorden. Integendeel! Ik wil ons bewust maken van het feit dat we er alles aan doen om onze eigen energieknopen uit de weg te lopen. Omdat we diep vanbinnen de pijn of het verdriet die zo'n knoop met zich meebrengt, liever niet willen voelen. We zijn er échte professionals in geworden om deze gevoelens te vermijden. En zolang we er slalommend omheen bewegen, voelen we ons schijnbaar een stuk beter.

Wanneer wordt een energieblokkade een probleem?

Een energieblokkade wordt pas écht een probleem op het moment dat er in de buitenwereld iets gebeurt wat je absoluut niet wilt, of wat je niet los wilt laten.

Op zo'n moment merken je hersenen een emotie op die je liever niet wilt voelen, en je analytische verstand probeert dat ongemak direct op te lossen. Dat doet je brein door de innerlijke archiefkasten na te lopen. Alles wat in jouw verleden met dit specifieke onderwerp te maken heeft gehad, wordt in één klap naar voren gehaald. De hoeveelheid focus en aandacht die jouw bewustzijn vervolgens aan deze gedachten besteedt, bepaalt de uiteindelijke intensiteit van de pijn.

Laat ik een concreet voorbeeld geven uit mijn eigen ervaring: de hittegolf.

Stel, we zitten midden in een hittegolf en jij houdt absoluut niet van warme temperaturen. Vaak begint het spel al vóórdat de zomer überhaupt is aangebroken: je bent in je hoofd al bezig met het feit dat het warm gaat worden. Voor je het weet, trekken je hersenen de archiefkast van de vorige zomer open. Je herinnert je weer hoe heet het toen was, met die eindeloos lange dagen, de benauwde warme nachten, de dagen met weinig wind en die drukkende, hoge luchtvochtigheid.

Zodra de zon 's ochtends opkomt, denk je meteen: zie je wel, daar gaan we weer. Je kijkt op de weer-app voor de komende dagen en de moed valt je al in de schoenen. Gedurende de dag reageert je lichaam direct op die opgebouwde innerlijke stress: je begint te zweten. Door de irritatie over het zweten raakt je systeem nóg meer gestrest, waardoor je lichaam onbewust nóg harder gaat zweten. Je wordt versuft en raakt geïrriteerd. Dit wil je niet, want je had nog zoveel plannen voor die dag, en dus begin je je er innerlijk keihard tegen te verzetten. Als klap op de vuurpijl zijn de nachten daarna verstikkend warm; de slaap brengt geen enkele verlichting, waardoor je de volgende ochtend nóg dieper verweven raakt met die vicieuze cirkel van negatieve emoties en gedachten.

Van energieknoop naar spierpijn

We zijn in dit voorbeeld de hele tijd bezig met dezelfde Samskara. Het simpelweg niet kunnen accepteren van de realiteit zorgt ervoor dat de innerlijke rust wegblijft. En ons verstand is hierin zo 'goed', dat het de boel onbewust nog groter maakt dan het is. We nemen niet alleen onze eigen herinneringen mee, maar we koppelen er ook nog eens de emoties en klachten aan vast die anderen ons ooit over de warmte hebben verteld. Het verstand sleept er allerlei impressies bij die in wezen niets met ons daadwerkelijke leven van nu te maken hebben; soms flitsen er zelfs beelden door je hoofd van apocalyptische films waarin de aarde door extreme hitte onleefbaar wordt.

Het verstand maakt er zo echt een gigantisch drama van, terwijl het in wezen gewoon 'warm weer' is.

Door deze aanhoudende gedachtegang, voortkomend uit puur verzet, ontstaan er kleine, constante spanningen in je spieren. Als die spanningen aanhouden, worden ze groter en vertalen ze zich naar tastbare lichamelijke klachten:

Fysiek: Spierpijn, hoofdpijn, duizeligheid, een verhoogde hartslag en een stijgende bloeddruk. Je lichaam raakt compleet uit balans.
Energetisch: Chronische moeheid, een gebrek aan levenslust en zwaardere, donkere gedachten. Er komen telkens nieuwe energetische knoopjes bij omdat je er in je hoofd mee bezig blijft.

Dit kan je zo diep omlaag trekken dat je in een put belandt, óf het brengt je bij het magische omslagpunt: de realisatie dat je aan het weer helemaal niets kunt veranderen. Het enige wat je kunt doen is rustig blijven en ook deze intense ervaring simpelweg door je heen laten gaan.

De praktijk: Hoe ik het zelf heb aangepakt

De oplossing hoef ik hier eigenlijk niet eens uitgebreid op te schrijven. Als je de voorgaande artikelen goed hebt gelezen, voel je het antwoord diep vanbinnen waarschijnlijk al aan. Door deze mechanismen vanuit verschillende hoeken te belichten, help ik je bewustzijn te vergroten. Hierdoor gaan die energiepunten en spierpijntjes zich in het dagelijks leven als vanzelf aan jou aanbieden als objecten van waarneming.

De afgelopen twee jaar ben ik hier zelf heel bewust mee aan de slag gegaan. Ik heb mijn innerlijke instelling veranderd. Ik zie deze intense momenten niet langer als een domper, of als iets waarvoor ik mezelf moet opsluiten tot het voorbij is. Nee, ik zie ze als waardevolle levenslessen die mij bewust maken van mijn emoties—en dus van mijn energieknopen.

Ik kijk bijvoorbeeld bewust geen nieuws meer en ik hou het weerberichten niet meer in de gaten, behalve heel even op Buienradar om te kijken of ik droog tussen de buien door kan lopen. Tijdens deze tropische dagen sluit ik me niet meer mentaal af voor het weer. Ik anticipeer nuchter: wanneer kunnen de ramen open en hoe laat moeten ze weer dicht? Ik leer met de omstandigheden om te gaan. Ik vind het misschien niet leuk, maar ik accepteer het. En op het moment dat je iets écht accepteert, worden de omstandigheden pure waarden en plaatjes, zonder dat het analytische verstand of de negatieve emotie ermee aan de haal gaat.

Ik heb geleerd mezelf koud te douchen en door met laagjes kleding te werken is het veel makkelijker geworden om mijn lichaamstemperatuur te reguleren. Als ik nu met extreme hitte naar buiten stap, voel ik de deken van warmte over me heen vouwen. Maar in plaats van de oude automatische reactie ("Jezus, wat is het warm, dit is toch niet normaal!"), neem ik het nu puur waar met mijn zintuigen.

Ik voel de wind, ik merk het zweet op, en ik neem waar dat mijn lichaam wat slomer wordt door de temperatuur. Dit is een prachtige sensatie om simpelweg te ervaren. Je ontdekt de natuurlijke limieten van je lichaam en leert er respectvol mee om te gaan. Dit lukt echter alleen als je houding ten opzichte van het weer volkomen neutraal is. Je vindt het niet leuk, maar je vindt het ook niet stom. Het is een 'tussenwereld' die ik vaak omschrijf als de staat van gewoon zijn. In de oosterse filosofie en mindfulness wordt deze neutrale zone ook wel gelijkmoedigheid of equanimiteit genoemd: een staat waarin je de dingen observeert precies zoals ze zijn, zonder dat je erdoor uit balans wordt gebracht.

De drukpan voorbij

Terwijl ik dit artikel voor jullie schrijf, is het voor de derde dag op rij buiten bijna 40 graden. Ik zit hier met de ventilator op de achtergrond. Voel ik mij een beetje suf, heb ik het warm en merk ik dat er vanuit de buikregio wat irritatie naar boven wil komen? Jazeker, dat voel ik allemaal. Maar ik kies er bewust voor om hier niet in mee te gaan; ik kies ervoor om het te ervaren als een pure, fysieke sensatie.

Onthoud hierbij: ik maak het moment niet mooier of positiever dan het is. Ik ga het niet inkleuren met 'positieve gedachten', want dan ben je alsnog met je hersenen bezig om de werkelijkheid te camoufleren. Zo'n maskering werkt uiteindelijk als een drukpan: de druk loopt alleen maar verder op tot hij barst.

Wij willen de emotie niet maskeren, we willen hem volledig ervaren en verwerken. En dat doen we door de energie die uit de emotie naar boven komt, rechtstreeks door ons heen te laten gaan en weer te laten vertrekken. In de praktijk betekent dit dat een trigger uit de buitenwereld rechtstreeks binnenkomt in je buikregio—een gebied dat in de energetische leer ook wel het derde chakra of de zonnevlecht wordt genoemd (wat dit precies inhoudt, behandelen we uitgebreid in een later artikel, voor nu mag je dit simpelweg zien als je maagstreek). Dit is de plek waar onze energieknopen liggen opgeslagen.

Zodra zo'n knoop geraakt wordt, schiet de energie als een pijl omhoog. Als we op de automatische piloot leven, heeft die stroom al snel je keel bereikt. Op dat moment stromen de woorden er direct uit—omdat je verstand halverwege de archiefkast heeft opengetrokken—en het maakt daarbij niet uit of die woorden hardop door je mond worden uitgesproken, of als een interne storm in je eigen hoofd razen. Maar zodra we bewuster worden, leren we die stroom tijdig op te merken. We voelen de energie stijgen, we zien dat het verstand in de archiefkast van het verleden wil duiken, maar we kiezen er heel bewust voor om niet in dat verhaal mee te gaan. We ontspannen ons lichaam en laten de energie simpelweg passeren.

De weg naar een verlichter leven

We dragen gaandeweg zoveel Samskara's met ons mee dat een exact getal er helemaal niet toe doet; het heeft geen enkele meerwaarde. Waar het in de kern om gaat—of je het nu hebt over het opruimen van energieknopen, het doorleven van je levenslessen, of over het spirituele pad van verlichting—is het bewust worden van de wereld om je heen. Hoe raakt de buitenwereld jou, en welke innerlijke knopen worden er op dat moment getriggerd?

Net zoals in het voorbeeld van het weer, is dit hoe wij stapje voor stapje werken naar een verlichter en vrijer leven. Zodra je deze weg in jezelf hebt gevonden, zul je merken hoeveel prachtige leermomenten er op een dag aan je worden aangeboden. Als je deze momenten leert zien als pure bewustzijnsvergroters, zul je merken dat het leven een stuk lichter wordt. Ja, er zullen nog steeds wegen zijn die moeilijk en emotioneel aanvoelen, maar je manoeuvreert er niet langer omheen. Je gaat écht genieten, en je krijgt een compleet nieuwe, open blik op het wonder van het leven.