Het Instrument in Gebruik (Je Beste Vriend)

Zoals we in de vorige artikelen hebben ontdekt, is ons verstand een fantastisch instrument. Zonder onze hersenen kunnen we de fysieke wereld simpelweg niet ervaren en zou ons lichaam niet kunnen functioneren. Maar door het toepassen van De Pauze beginnen we steeds dieper te voelen wat we wél en wat we níét zijn.

We zijn niet onze gedachten — die zijn slechts de inhoud van onze mentale archiefkast. En hoe bijzonder het ook klinkt: we zijn ook ons lichaam niet. Het lichaam is een wonderbaarlijk mechanisme dat op zichzelf werkt om zichzelf in stand te houden. Zelfs wanneer iemand in een coma ligt en er nauwelijks hersenactiviteit te zien is, krijgt het bewustzijn vaak nog verrassend veel mee.

Alle ervaringen komen via onze bewustzijnsvormen naar binnen. Door De Pauze toe te passen, ontdek je dat je de regie terug krijgt over wat er uit je mond komt en hoe je lichaam reageert. Je voelt de energie, de spanningen en de opkomende gedachten, maar je hoeft niet meer als een automatische piloot te reageren.

In plaats van meteen te oordelen, te corrigeren of je mening op te dringen, kun je kiezen voor acceptatie van de buitenwereld zoals die op dat moment is. Dit is waar onvoorwaardelijke liefde om de hoek komt kijken: het vermogen om de ander volledig te laten zijn wie hij of zij is. Je toont oprecht begrip voor iemands situatie, zonder het te willen veranderen. Daarmee erken en respecteer je het unieke leermoment van die persoon, exact op het punt waar hij of zij nu staat.

De wilde rivier, onze jeugd en de verslaving aan prikkels

Als baby of peuter worden we geboren als een 'huis met alle deuren en ramen wagenwijd open'. Kinderen van een jaar of twee reageren nog niet vanuit opgebouwde patronen. Ze nemen simpelweg waar en bewonderen met open blik alles wat voorbijkomt.

Helaas zien we dat deze natuurlijke staat van bewondering op steeds jongere leeftijd wordt verstoord. Door de televisie, maar vooral door de smartphone, overladen we onze jeugd met een continue stroom van prikkels. In het begin wordt het brein hier intens moe van; al die informatie die onophoudelijk binnenkomt moet immers verwerkt worden. Maar naarmate we hier aan gewend raken, ontstaat er ongemerkt een hardnekkige verslaving die velen niet willen herkennen.

We raken zo geconditioneerd door de constante stroom van media en afleiding om ons heen, dat we niet meer van de stilte kunnen genieten. Sterker nog: we nemen de echte buitenwereld nauwelijks nog waar. De rust wordt ongemakkelijk, waardoor we steeds sneller grijpen naar nieuwe prikkels om het hoofd maar bezig te houden.

Je kunt onze gedachtenstroom vergelijken met een snelstromende rivier, waarin gedachten als grote bomen voorbijdrijven. De snelheid van de stroming staat gelijk aan het hoge tempo waarin ons dagelijks leven zich afspeelt.

Hoe mooi is het als we kunnen leren kijken naar deze voorbijdrijvende bomen, zonder er krampachtig aan vast te klampen?

Onze gedachten dragen waardevolle informatie met zich mee. Het is een bron waar we uit kunnen putten om te leren, om intens van te genieten, of om op het juiste moment te delen met onze geliefden. Het helpt ons in te schatten wat het effect is van onze woorden en hoe het voelt om er echt voor een medemens te zijn. We kunnen ons verstand gebruiken om creatief te zijn, of om praktische oplossingen te bedenken voor situaties op het werk of op school.

Vluchten voor wat er vanbinnen leeft

De drang naar constante prikkels uit schermen en media is slechts één vorm van afleiding. Wanneer de gedachtenstroom over de toekomst of het verleden te zwaar wordt, of wanneer opgekropte emoties zich steeds luider aandienen, zoeken we vaak naar krachtigere manieren om te ontsnappen. We proberen te vluchten voor ons eigen hoofd.

Drank en drugs zijn hiervan de meest bekende voorbeelden. Ze halen 'het scherpe randje' van de werkelijkheid af, waardoor we voor ons gevoel tijdelijk alles kunnen loslaten. Afhankelijk van wie je bent, heeft het een andere uitwerking: de één wordt ineens heel luchtig en ziet nergens meer een probleem in, de ander gooit er plotseling alle opgekropte frustratie uit, en weer een ander wordt juist heel emotioneel. 

Maar vluchten gebeurt niet alleen met middelen. Ook seks en adrenaline zijn veelvoorkomende manieren om te ontsnappen aan wat er vanbinnen speelt.

Bij zowel middelen als bij extreme prikkels draait het om stofjes die ons eigen lichaam aanmaakt — stofjes waar je mentaal en fysiek aan gehecht of verslaafd kunt raken. Seks kan bijvoorbeeld een manier worden om een rol te spelen waarin je je even vrij voelt; een rol die je in het dagelijks leven misschien niet durft aan te nemen. En bij het opzoeken van adrenaline — balancerend op de grens van comfort en risico, met in het uiterste geval de scheidslijn tussen leven en dood — voelen mensen zich plotseling intens levend. Puur omdat het verstand door die enorme piek even helemaal stilvalt.

Andersom bekeken zijn dit soort patronen juist waardevolle raadgevers. Ze zijn de ultieme spiegel.

Er is op zichzelf niets mis met een glas wijn, een goede vrijpartij of een spannende activiteit. Waar het om gaat is de intentie: komt het voort uit een gezonde dosering, plezier en verbinding? Of heeft het je leven overgenomen en moet het gebeuren om je goed te voelen, om iemand te zijn, of om de stilte in jezelf te ontvluchten?

Het is een uitnodiging om eerlijk bij jezelf stil te staan: Waar ben ik eigenlijk voor aan het wegrennen?

De stem in ons hoofd

Toch heeft dat instrument een schaduwzijde. Veel van die 'bomen op de rivier' worden vergezeld door een interne stem die we het ego noemen. In veel gevallen is deze stem erg direct, kritisch, veroordelend en maakt hij ons angstig.

Door De Pauze te beoefenen, leren we op de oever van de rivier te gaan zitten. We laten ons niet meer meesleuren door de stroom. En wanneer je bewust wordt van hoe je écht wilt zijn — en leert antwoorden vanuit een rust die niet meteen gebonden is aan impulsieve woorden — begint die interne stem vanzelf minder te praten.

In de Bhagavad Gita wordt dit mooi samengevat: het verstand als je beste vriend.

Wanneer je de automatische identificatie met je gedachten doorbreekt, ontstaat er een enorme innerlijke rust. Je hoeft de stem in je hoofd niet te vermoorden of krampachtig te onderdrukken. Je leert er simpelweg naar te kijken alsof het een voorbijdrijvende wolk of een plant in de kamer is — geheel zonder oordeel. Je gunt je verstand z'n pruttelende gedachten, maar je koppelt jouw identiteit er volledig van los.

Het kaf van het koren scheiden

We hebben al cruciale stappen gezet: het bewust worden van onze gedachten, onze emoties en onze energie. Maar ook het herkennen van het specifieke type verstand dat we hebben — of we nu neigen naar de interne dialoog, de drukpan, of het ongefilterd uiten.

We hebben geleerd hier bewust naar te kijken en er niet meer automatisch in mee te gaan. Om hier nog beter mee om te gaan, reik ik jullie in de komende artikelen praktisch gereedschap aan. We gaan kijken naar de bodyscan (om spanningen in het lichaam nog sneller op te sporen), de rol van de ademhaling, en wat meditatie nu écht inhoudt.

Er is op het internet en in boeken onvoorstelbaar veel te vinden over deze onderwerpen. Zelf nam ik in het begin alle kennis gretig tot me en probeerde ik van alles uit. Op zichzelf was iedere praktische oplossing waardevol, maar door de vele methodes werkte het averechts. Ik ging er juist méér door nadenken, terwijl dat nou net de plek was waar ik minder in verstrikt wilde raken.

Lezen uit interesse is een prachtige manier om te ontdekken wat er allemaal bestaat, zolang je kiest wat echt bij je past zónder dat het opnieuw een denkproces wordt.

Toen ik die rust nam, werd de rode draad vanzelf helder. De puzzelstukjes vielen op hun plek, en die praktische leerweg is precies wat De Pauze is geworden: een eenvoudig, meegroeiend fundament voor iedereen die op zoek is naar rust.

Een kleine uitnodiging vooraf

Voordat we in de volgende artikelen verder gaan, wil ik je vragen om — zonder al te veel ingewikkelde uitleg vooraf — al eens een paar minuten stil te zitten. We hebben dit in Artikel 8 ook gedaan, maar nu met een paar extra ervaringen op zak.

1. Schrijf vooraf kort op hoe je je op dit exacte moment voelt. Ben je druk? Veel gedachten? Onrust in je lichaam? Moe? Pijn? Schrijf het eerlijk op.
2. Ga 2 tot 6 minuten stil zitten. Dat mag met je ogen dicht, of met je ogen open waarbij je rustig naar een vast object kijkt, zoals een plant of een boom.
3. Word je bewust van alles wat er in je gebeurt en merk op wat je ademhaling doet.
4. Laat je nergens door afleiden. Dwaal je toch af met je gedachten? Keer dan simpelweg en zonder oordeel terug naar het rustig zitten en waarnemen.
5. Schrijf na afloop direct weer op wat je ervaart.

Het bewust ervaren van het verschil vóór en ná deze korte zit-oefening helpt je om de rust in jezelf steeds sneller te herkennen. Zie het niet als een taak die je 'moet' volbrengen, maar als een klein avontuur waarin je nieuwsgierig mag zijn naar wat zich in jou afspeelt. Er is geen goed of fout, er is alleen het ontdekken.

Veel plezier met deze mooie ontdekkingsreis in jezelf!

Johnny