De Interne Dialoog

In de vorige artikelen hebben we uitgebreid gesproken over de eerste twee manieren waarop een opkomende energieknoop zich kan ontladen: de verbale uiting en het inslikken. Voor een korte opfrissing:

De verbale uiting: De woorden vloeien ongeremd, geladen en scherp uit je mond.
Het inslikken: Je slikt de emotie met brute mentale kracht in, waardoor de druk binnenin als een drukpan oploopt.
De interne dialoog: Je spreekt de woorden niet hardop uit, maar voert een vurig, oordelend gevecht in je eigen hoofd.

We gaan nu dieper in op die laatste variant: de interne dialoog. Voor mij persoonlijk was dit de laatste fase waar ik doorheen ging op mijn zoektocht. Mijn beweging liep van het ongefilterd alles eruit gooien, naar het inzien dat dit niet werkte. Vervolgens besloot ik mijn mond te houden, wat er weer voor zorgde dat er een oneindige stroom aan felle discussies in mijn eigen hoofd plaatsvond.

Tijdens mijn reis heb ik gemerkt dat deze fasen nooit helemaal los van elkaar staan. Er komen altijd delen van de ene fase in de andere voor. Toen ik destijds vooral in de verbale uiting zat, waren er heus wel momenten van slikken en interne dialogen. Zie het dus niet als strikt, gescheiden hokjes. Je zult jezelf simpelweg in één van deze uitingen het meeste herkennen, terwijl de rest er af en toe tussendoor fietst.

Ook wil ik benadrukken dat mijn persoonlijke reis door deze fasen niet betekent dat het voor iedereen in deze volgorde verloopt. Het kan zomaar zijn dat jij al je hele leven in één specifieke uiting vastzit.

De rollen in ons hoofd: Het innerlijke tribunaal

Van alle fasen vond ik de interne dialoog, samen met de drukpan, de minst prettige om te ervaren. Het niet spreken over wat er werkelijk in je leeft, werkt destructief voor je lichaam en geest. Maar de interne dialoog voegt daar nog een schepje bovenop: het zorgt voor constante, uitputtende conflicten met jezelf.

Ik merkte destijds dat er een heel toneelstuk in mijn gedachten werd opgevoerd, waarin telkens drie specifieke rollen de hoofdrol opeisten: de Rechter, het Slachtoffer en de Getemde Mens. Deze termen komen rechtstreeks uit het boek De Vier Inzichten van Don Miguel Ruiz, en tijdens het lezen kon ik mezelf er direct en duidelijk goed in terugvinden.

Wat er in feite gebeurt als de interne dialoog start, is dat de Rechter in jouw hoofd direct een hardvochtig vonnis velt over de situatie of over de ander. Het Slachtoffer incasseert vervolgens de klap, voelt de pijn en de minderwaardigheid, en begint direct bewijsmateriaal te verzamelen om te laten zien hoe oneerlijk de wereld is. De Getemde Mens in jou probeert ondertussen krampachtig de schijn op te houden en te voldoen aan alle regels en maskers die we ons vanaf onze jeugd hebben toegelaten.

De belangrijkste kenmerken van deze interne dialoog zijn:

Je bent jezelf constant aan het oordelen en veroordelen.
Je maakt eindeloze dialogen en scenario’s over hoe je het beste met een situatie om had kunnen gaan of wat je had moeten antwoorden.
Je straft jezelf al preventief voor dingen die je nog niet eens hebt gedaan.

Omdat je deze zware emoties op dat moment écht voelt, raakt je verstand in paniek en wordt er meteen een volgende archiefmap uit de kast getrokken om oude, vergelijkbare pijn erbij te halen. Je merkt al op dat dit een eindeloos verhaal kan worden. Ik ben er dan ook van overtuigd: als je hier iets te gedreven in bent, kun je jezelf er knettergek mee maken.

Het Slagveld in de praktijk: Een middag op de werkvloer

Laten we teruggaan naar diezelfde collega van het vorige artikel. Je staat bij de printer en hij loopt naar je toe. Zonder blikken of blozen gooit hij lomp commentaar over de schutting over het project waar jij dagenlang keihard aan hebt gewerkt. Geen positieve onderbouwing, gewoon een botte opmerking.

Vanaf dat exacte moment splitst jouw wereld zich in tweeën. Aan de buitenkant speel je het sociale spel, maar aan de binnenkant breekt de hel los.

De collega zegt: "Nou, ik heb je rapportage gezien, maar daar rammelt echt nog van alles aan. Dat had wel wat professioneler gekund."

Jouw binnenwereld explodeert direct:

Wat? Rammelt er van alles aan? Waarom doet hij zo ontzettend bot? Ik ben hier nota bene de hele week tot laat voor doorgegaan, ik was écht goed bezig! Wat denkt hij wel niet?

Jouw buitenkant antwoordt beleefd: "Oké, helder. Waar doel je dan precies op?"

De collega reageert: "Nou, de structuur is gewoon onduidelijk. Je moet het echt helemaal omgooien."

Jouw interne archiefkast trekt meteen een enorme map open:

Zie je wel, hij moet mij gewoon niet. Vanaf de eerste dag kijkt hij al zo raar naar me. Het ligt niet aan mijn werk, het ligt aan hém. Hij deed laatst precies zo snauwerig tegen die andere vrouwelijke collega van de administratie. Maar tegen zijn mannelijke collega’s? Ho maar! Die behandelt hij als zijn gelijken. Die spreekt hij nooit zo aan, daar is hij wel vriendelijk tegen. Ze zullen wel dikke vrienden zijn buiten het werk om. Het is gewoon een partijdige eikel.

Jouw buitenkant houdt het masker op om er maar vanaf te zijn: "Prima, ik zal er nog eens naar kijken als ik tijd heb."

De collega knikt kort en loopt weg. Hij laat je met rust. Aan de buitenkant lijkt de rust wedergekeerd. Je haalt een diepe adem en loopt naar de kantine. Maar in je hoofd is de storm nog lang niet gaan liggen. Sterker nog: je bent de hele weg naar de koffieautomaat vrolijk verder aan het praten met jezelf, het hele scenario aan het herhalen, en de advocaat en de rechter in je hoofd zijn druk bezig om jouw gelijk te bewijzen.

Wat we hier in feite zien, is de illusie van de 'Regisseur' in je hoofd. Omdat de situatie je pijn heeft gedaan, probeert je verstand met terugwerkende kracht de regie te pakken. Je verzint twintig scenario's om jezelf te beschermen, zodat je een volgende keer niet meer verrast kunt worden. Maar de paradox is pijnlijk: door die scenario’s telkens opnieuw af te draaien, beleef je de pijn en de afwijzing al twintig keer in je hoofd, terwijl de collega al lang en breed met iets anders bezig is.

De valstrik in de kantine: Brandstof op het vuur

En dan loop je de kantine binnen voor je welverdiende pauze. Je schuift aan bij die ene vrouwelijke collega. Jullie praten over koetjes en kalfjes, tot zij ineens terloops een woordje laat vallen dat precies de gevoelige snaar raakt van het "gesprek" dat jij net in je hoofd hebt gevoerd. Ze zegt bijvoorbeeld iets over "de sfeer op de afdeling" of "hoe sommige mensen hier de baas spelen".

De verleiding is op dat moment gigantisch. Je deelt je frustratie over de lompheid van je mannelijke collega. Zij herkent dat direct en haakt in: "Nou, inderdaad! Dat deed hij bij mij vorige week dus ook..."

Wat er op dat moment gebeurt, is een heel belangrijk kantelpunt op je leerschool. Omdat jullie in exact dezelfde emotie zitten, beginnen jullie elkaars interne dialogen te voeden en te versterken. Haar verhaal is de perfecte brandstof voor jouw binnenbrand. Je krijgt de bevestiging waar je verstand zo naar smachtte: "Zie je wel, ik heb gelijk, het ligt aan hem!"

Zonder dat je het doorhebt, zak je samen in een nóg diepere fase van negativiteit. Jullie zijn niet meer aan het oplossen, jullie zijn elkaars slachtofferrol aan het vergroten. Het verstand heeft gewonnen: het heeft een bondgenoot gevonden om de oorlog in je hoofd mee voort te zetten, ver weg van de rust en de ruimte van het Nu.

De onmacht van het verstand

Dit voorbeeld geeft goed weer hoe de interne dialoog werkt. Hoe bedrevener je hierin bent geworden, des te meer pijn zul je lijden. Je zult gaandeweg gaan merken dat hoeveel scenario's je ook bedenkt, de werkelijkheid er in bijna alle gevallen totaal anders uitziet. Onze hersenen kunnen namelijk alleen maar scenario’s bouwen op basis van de beperkte informatie die we op dat moment hebben verzameld. Zodra er echte mensen bij komen kijken, zul je merken dat elk klein detail dat je vooraf niet wist, de uiteindelijke uitkomst volledig beïnvloedt.

De interne dialoog stopt pas als je er dieper van bewust wordt dat wat je aan het doen bent, simpelweg niet werkt. Waar de drukpan je lichamelijk en geestelijk traag sloopt en tijd nodig heeft, kan de interne dialoog je bij 'goed gebruik' in een fractie van die tijd je in een diepe, neerwaartse spiraal trekken.

We dienen in te zien dat de buitenwereld niet te veranderen is. We kunnen proberen het met heel veel energie te beïnvloeden, maar dat geeft nooit een garantie. Als we dat toch proberen, worden onze innerlijke reacties alleen maar harder en gaan we vechten om ons gelijk te krijgen. Emoties nemen het over en de archiefkasten komen in beweging. Wij dienen ons er bewust van te worden dat deze destructieve denkwijze niet is hoe we de rest van ons leven willen slijten.

De woorden van anderen dienen we niet persoonlijk op te pakken. Dit klinkt makkelijk, ik weet het. Maar ik kan uit ervaring spreken dat dit wel het absolute begin is van jouw bevrijding.

Kijken naar de energetische blauwdruk van de ander

De wijze waarop mensen kijken, denken en handelen rust volledig op hoe zij zich op dat moment vanbinnen voelen. Het hangt af van de manier waarop ze met hun eigen emoties om kunnen gaan, hoeveel onverwerkte archiefmappen er nog in hun kast liggen, en of ze al in staat zijn om een vorm van De Pauze toe te passen.

Hetgeen waarom ik net schreef: "neem het niet persoonlijk op", heeft alles te maken met hoe we naar onze medemens kijken. Neem die 'partijdige eikel' van een collega uit ons voorbeeld. Wij maken direct aannames op basis van het weinige dat we zien en weten. Deze man komt op ons heel dominant en vervelend over, maar het kan zomaar zijn dat zijn andere mannelijke collega’s hem eigenlijk helemaal niet zien zitten en hem als een sloofje gebruiken. Het kan zomaar zijn dat hij zich zo lomp gedraagt, puur omdat hij zich daardoor intern heel even beter of sterker voelt.

In feite gebruikt deze collega jou op dat moment als een soort emotionele vuilnisbak. Omdat hij zijn eigen interne stormen of drukpan niet kan hanteren, kiepert hij zijn frustratie bij jou over de schutting. Als jij zijn vage opmerking vervolgens persoonlijk neemt en er uren over gaat malen, stem je er eigenlijk mee in om zijn vuilnis over te nemen. Het niet-persoonlijk nemen is jouw schild: je herkent dat het zijn pijn is, en je laat het vuilnis netjes bij hem staan.

Dit is nog maar de oppervlakte. Er kan een heel verleden aan deze man kleven waar dit patroon uit voortkomt. Moeten we dat gedrag dan maar klakkeloos tolereren? Het antwoord daarop zal later in deze reeks duidelijker worden, maar in de basis komt het erop neer: ja, we dienen de situatie in eerste instantie te accepteren zoals hij op dat moment is.

De weg naar binnen: De Toeschouwer worden

Als we terugkijken naar het voorbeeld waarin je de collega vertelt dat je nogmaals naar het verslag zult kijken, betekent dit eigenlijk al dat je er op dat moment innerlijk niet klaar voor was. Je reageerde vanuit een automatische piloot.

Een veel zuiverder werkwijze is om eerst te werken aan het bewust waarnemen van je eigen gedachten. Waarom raakt deze collega mij zo diep? Je hebt er vele extra uren in gestoken; je weet van jezelf dat je de moeite hebt genomen om het goed te doen. Waarom zou je dan aan jezelf dienen te twijfelen?

Deze diepe twijfel is in wezen altijd een vorm van angst. Angst om niet goed genoeg te zijn, angst om uitgelachen te worden, of de angst om je baan te verliezen. En van daaruit blijft het verstand maar doorratelen.

Hier zien we ook direct waarom de bekende 3-secondenregel, die bij de verbale uiting zo goed werkt, bij de interne dialoog in het begin tekortschiet. Bij een verbale uiting moet je de rem intrappen vóór het je mond uitvliegt. Maar bij de interne dialoog raast de storm al binnenin je. De Pauze toepassen betekent hier dan ook niet dat je geforceerd moet proberen te 'stoppen met denken'—want dat gevecht verlies je. De Pauze betekent hier dat je de Toeschouwer wordt van je gedachten.

In plaats van méé te praten met de stemmen in je hoofd en nieuwe scenario's te bouwen, zet je een stapje terug. Je gaat simpelweg luisteren naar de discussie. Zodra je innerlijk opmerkt: "Hé, daar gaat mijn Rechter weer een heel scenario bedenken uit angst," ben je er in feite al los van. Je bent niet langer het Slagveld zelf; je bent degene geworden die vanaf de oever naar het slagveld kijkt.

Als je hier gaandeweg beter in wordt, zal eenzelfde situatie je op den duur niet meer energetisch raken. Je raakt niet meer verstrikt in je eigen hoofd. Sterker nog: je krijgt de innerlijke ruimte om heel rustig en zakelijk door te vragen wat er dan precies aan het rapport verbeterd kan worden. Want zijn vage antwoord – "het had wat professioneler gekund" – getuigt immers vooral van zijn eigen frustratie. Als mensen geen duidelijk, specifiek en rustig antwoord kunnen geven zonder vast te lopen, dan weet je vanuit De Pauze vaak al meer dan genoeg.

Wanneer je niet langer reageert vanuit de angst van het Slachtoffer of het oordeel van de Rechter, ontstaat er plotseling een serene rust. Je pakt de opmerking van de ander niet meer persoonlijk op. Dit is het moment waarop je meesterschap toont over je eigen woorden en gedachten. Je bent volledig aanwezig in het Nu.

Laten we kijken naar hoe diezelfde situatie bij de printer afloopt als je dit meesterschap belichaamt:

De collega zegt weer: "Nou, ik heb je rapportage gezien, maar daar rammelt echt nog van alles aan. Dat had wel wat professioneler gekund."

Nu blijft het van binnen stil. Je observeert de opmerking, maar je raakt hem niet aan. Er vliegt geen archiefkast open. Je kijkt de collega rustig aan, haalt adem vanuit je buik, en vraagt zonder enige lading of irritatie in je stem: "Oké, wat kan er concreet verbeterd worden aan de structuur zodat het wel aan de verwachtingen voldoet?"

De collega, die onbewust een emotioneel pingpongspel verwachtte (ofwel een plof), staat ineens buitenspel. Omdat jij zijn frustratie niet overneemt, moet hij wel naar de inhoud. Hij stampt wat met zijn voeten en zegt: "Dit en dat punt mag wat korter." Je knikt vriendelijk: "Dank je wel, daar kan ik wat mee."

Dit is de ultieme winst van De Pauze. De collega loopt weg, en jij loopt naar de kantine zonder een greintje spanning in je schouders of een malende storm in je hoofd. Je bent vrij.

Jouw Pauzemoment

Stap 1: De film terugdraaien. Neem eens een situatie of opmerking van de afgelopen tijd in gedachten, waar je achteraf nog urenlang over hebt lopen discussiëren met jezelf. Waarover ging die film in jouw hoofd? Merk eens op welke rol op dat moment het meest actief was: de Rechter die de ander veroordeelde, of het Slachtoffer dat bleef hangen in hoe oneerlijk de situatie was?
Stap 2: De Toeschouwer in de praktijk. Als die situatie zich morgen weer zou voordoen, hoe zou het dan voelen om simpelweg vanaf de oever naar die gedachtenstroom te kijken, in plaats van er direct in mee te springen? Nu we weten dat ieder mens in zijn eigen film leeft, mag je de opmerking van de ander zien voor wat het werkelijk is: de frustratie van die ander. Kun je besluiten om dit 'vuilnis' bewust bij diegene te laten staan?
Stap 3: De uitdaging. Mijn uitdaging voor de komende week: zodra je merkt dat je in je hoofd een discussie start met iemand die er fysiek niet eens bij is, roep je jezelf heel vriendelijk tot de orde. Neem De Pauze. Adem een keer diep in en uit, stap uit de ring van het Slagveld en word de Toeschouwer. Het alleen al opmerken dat je in je hoofd aan het vechten bent, is vaak al voldoende om de storm te laten liggen. Dat klinkt bijna té simpel, maar dat is het mooie: ons brein is zo geavanceerd dat het aan één stuk door nieuwe scenario's blijft ontwikkelen. Er komt pas rust wanneer je je bewust wordt van wat je aan het doen bent, in plaats van dat je je weer laat meeslepen door een interessante film.

Met een open en bewonderd hart,

Johnny